Kadim medeniyetimizde kul hakkı konusundaki hassasiyet en üst düzeydedir. Çağımızda böyle bir ölçünün olduğundan bile habersiz nice insanların olması bu hakikati değiştirmez.  Huzurlu bir yaşam için; varlıkta ve yoklukta, tatlı ve acı günlerde insanın içini kemiren bir takıntısının olmaması gerekir…

“Helalin hesabı haramın azabı olur” derdi rahmetli dedem. Ölçüde, tartıda, hesapta, borçta, alacakta hep keseri karşı tarafa yontardı, menfaatinden feragat ederdi. Günümüz insanı için ekonomik şartlar bahane gösterilerek bir mazeret üretilse de eskiden de yokluk vardı, aynı zaman da mertlik, cömertlik ve şahsiyet vardı…

İşini dürüstlükle yapan, helali haramı gözetenlerin de zaman zaman borç alacak ilişkileri olur. Bir iş kurarken alınan veya bir emanet bırakılan paranın geri ödemesi nasıl olur? Alım gücünün, paranın değerinin düşmesi alınan borcun geri ödemesinde bir tenakuza sebep olabilir. Borç alındığında para yerine bir döviz veya altın üzerinden karşılıklı rıza var ise sorun yoktur. Ancak yıllar önce alınmış bir borcun, yıllar sonra geri ödemesinde hangi kıstasın alınacağı belirlenmemişse bu çoğu zaman davalara konu olmuştur…

Böyle güncel bir konuya bilimsel bir yaklaşım getiren yeni bir çalışma var. İskenderun Teknik Üniversitesi’nden Öğretim Görevlisi Durmuş Baysal, doktora tezi kapsamında finansal uyuşmazlıklara “Helalleşme (Uzlaştırma) Endeksi” ile yenilikçi bir yaklaşım önerisinde bulunuyor.

Endeksin yalnızca enflasyon göstergesine değil; altın fiyatları, reel efektif döviz kuru, deflatör, TÜFE, asgari ücret, konut fiyat endeksi ve Brent Petrol fiyatı gibi çok boyutlu göstergelerden oluşan bir portföye dayanması oldukça isabetli. Bu yaklaşımın, gecikme bedellerinin yetersiz kaldığı durumlarda daha adil ve hakkaniyete dayalı bir alternatif sunma potansiyeli yüksek.

Anayasa Mahkemesi’nin yüksek enflasyonun; alacakların reel değerini aşındırdığını tespit ettiği kararları var. Uzlaştırma Endeksi yaklaşımının hem ekonomik gerçekliği yansıtan hem de toplumsal adalet algısını güçlendiren yenilikçi bir çözüm alternatifi olarak bu arayışlara önemli katkısı olabilir.

Arabuluculuk ile entegre olması durumunda; tarafların karşılıklı rıza ve iyi niyet çerçevesinde çözüme ulaşmasını hedefleyen bir süreç olarak, helalleşme kültürünün kurumsallaşmış ve hukuki çerçeveye oturtulmuş biçimi niteliğinde değerlendirilebilir.

Bu takdire şayan çalışmanın pratiğe aktarılmış hâline, https://www.helallesmeendeksi.com adresinden erişilebilir.